IllustratieIllustratie

Bas-reliëf met Annunciatie op de gevel van civico 3127, het vroegere Ospedale dei Calleghieri, in de Calle de Crosera. Het is een voorstelling van de zogenaamde puer formatus, het al gevormde kleine kind.
Deze merkwaardige voorstelling heeft te maken met de opvatting dat het kind als het ware kant en klaar in de schoot van Maria terechtkwam. Tertullianus, (gestorven ca. 230), had beweerd dat Jezus niet gevormd werd in utero, zoals de rest van de mensheid, maar dat hij al een lichaam had toen hij door God gezonden werd om verder te groeien in de schoot van Maria.
In de vijftiende eeuw, onder invloed van de franciscaanse Mariadevotie, wordt deze opvatting letterlijk vormgegeven. Soms heeft het naakte kindje zelfs een kruis op de schouders als voorafbeelding van zijn toekomstig lijden. Gezien de slechte staat van het bas-reliëf is niet duidelijk of het op deze voorstelling het geval is.
Ook de broeders van het hospitaal zijn - geknield en veel kleiner dan de heilige figuren van Maria en de engel - afgebeeld aan de voet van de bidstoel van Maria.




Illustratie Illustratie

Op de gevel van de vroegere Scuola di Santo Stefano in het smalle straatje tegenover de ingang van de gelijknamige kerk, een onopvallend maar aandoenlijk tafereeltje uit het midden van de vijftiende eeuw.

De leden van de Scuola zitten devoot geknield rond hun patroonheilige Stefanus, de eerste martelaar. Gekleed in de dalmatiek van de diaken, een boek in de linker en de palmtak van het martelaarschap in de rechterhand, lijkt het wel of hij zijn hoofd scheef moet houden om in de ruimte te passen. De beeldhouwer heeft twee van de stenen waarmee hij ter dood gebracht werd op zijn hoofd gelegd!




Illustratie

Een van de mooiste en meest afgelegen delen van Cannaregio, de noordelijkste sestiere van de stad, ligt rond het Campo dei Mori, zo genoemd naar de beelden op de muur aan de oostkant van het plein. Men zegt dat ze uit de late dertiende eeuw dateren en volgens de traditie zijn het portretten van drie broers, handelaren in zijde en specerijen uit Morea (de Peleponnesus) - vandaar Mori, dat niets met Moren van doen heeft - die zich in 1112 in Venetië gevestigd hebben, waar zij de naam Mastelli aannamen.

Palazzo Mastelli del Cammello

Hun familiepaleis, het Palazzo Mastelli del Cammello, herkenbaar aan het bas-reliëf van een kameel, staat aan de Fondamenta Gasparo Contarini langs de Rio della Madonna dell' Orto. Volgens het gerucht had de familie haar naam te danken aan de mastelli - kuipen of tobbes - waarin ze hun vele zecchini, Venetiaanse gouden munten, bewaarden. De kameel symboliseert de handelskaravanen die de rijkdommen uit het Oosten vervoerden.



Illustratie

Sint-Maarten geeft de helft van zijn mantel aan een bedelaar

Martinus van Tours (ca. 316 - ca. 397), zoon van een Romeins magistraat, wordt beschouwd als de grondlegger van het christendom in Frankrijk. Martinus, een volksheilige die armoede verkoos boven de luxe van een bisschoppelijk paleis, is de populairste heilge van Frankrijk.

Illustratie


Beroemd is het verhaal dat hij, nog voor zijn bekering Amiens binnenrijdend, een arme man de helft van zijn mantel gaf. 's Nachts verscheen Christus aan hem, gekleed in dat stuk mantel. Hij bekeerde zich, werd op achttienjarige leeftijd gedoopt en verliet het leger. In 371 werd hij tot bisschop van Tours gekozen.

Zijn feest wordt niet, zoals gebruikelijk, gevierd op zijn sterfdag 8 november, maar op 11 november, de dag van zijn begrafenis. In België en Nederland worden nog steeds Sint-Maartensoptochten gehouden en Sint-Maartensvuren ontstoken.




Illustratie

Een zeer geliefde voorstelling:
San Giorgio
Joris met de draak

Joris, gestorven op 23 april 303, behoort tot de meest vereerde heiligen van de middeleeuwen. Hij zou een hooggeplaatste militair zijn geweest die tijdens de vervolging van Diocletianus, aan het einde van de derde eeuw, in Kappadocië de marteldood stierf.

De meest bekende legende uit zijn leven, de strijd met de draak, werd pas in de elfde eeuw in zijn Vita opgenomen. Voor de vroege christenen symboliseerde de draak het kwaad, en in het bijzonder het heidendom.

Op devotievoorstellingen vertrapt Joris de draak onder zijn voet, als symbool van de overwinning van het christelijke geloof op het heidendom. De draak is gewoonlijk gevleugeld en geschubd, en heeft een gevorkte tong en een taps toelopende staart.

Sint Joris is de patroon van de ridders, van Engeland, en van de padvinderij. Hij wordt voorgesteld als een jeugdige ridder in wapenrusting, met lans en zwaard, of met een standaard met een rood kruis versierd. Hij wordt vaak afgebeeld als ridder te paard, terwijl hij met een lans de draak doorsteekt. Soms ligt de overwonnen draak aan zijn voeten.

Illustratie

Scuola degli Schiavoni

Boven de ingang van de Scuola degli Schiavoni zien we in de bovenste helft van het reliëf de Madonna met Kind met links Johannes de Doper die een geknielde gelovige aanbeveelt, en rechts de Heilige Catharina. Dit reliëf uit het midden van de veertiende eeuw is afkomstig van het Ospedale di Santa Caterina, waar de broederschap haar bijeenkomsten hield voor ze een eigen gebouw mochten oprichten.

In de onderste helft zien we de klassieke scène met Joris die de draak verslaat. Het reliëf dateert uit 1551, het jaar waarin de Scuola voltooid werd, en wordt toegeschreven aan Pietro da Salo, leerling van Sansovino.


IllustratieIllustratie

Joris en de draak in de Calle Larga dei Proverbi bij de kerk van de Santi Apostoli.

Joris zonder draak

Op de campanile van de kerk van San Giacomo dall'Orio, een interessant bas-reliëf in Grieks marmer met San Giorgio, staand, die een lans en wapenschild vasthoudt en enige letters: OAG(iOS) - GHEORGHIOS. Uit de iconografie en door het gemis van de draak is deze weergave van Sint Joris van vóór de Eerste Kruistocht (1096-99).






Illustratie

Als je er op gaat letten zie je er steeds meer...

Zoals, ergens onderweg naar het Arsenaal, deze San Lorenzo, Laurentius met zijn rooster.

In ons gezin bekend als de heilige op de barbecue

Laurentius werd ca. 230 geboren in Spanje, en stierf de marteldood in Rome op 10 augustus 258. Als aartsdiaken was hij belast met de zorg voor het kerkelijk bezit. Keizer Valerianus vroeg hem de kerkschatten aan hem over te dragen. Na drie dagen kwam Laurentius terug met een groot aantal armen en de mededeling: 'Hier zijn de schatten van de kerk.' Toen hij vervolgens levend op een rooster werd verbrand, merkte hij op: 'Deze zijde is gaar. Keer me nu maar om.'

Laurentius wordt afgebeeld als jonge diaken in dalmatiek, zonder baard en zonder hoofddeksel. Hij houdt een rooster in zijn hand of hij ligt op het gloeiende rooster. Soms houdt hij een kelk met goudstukken of een geldbeurs in de hand.



Illustratie

Twee van mijn favorieten, een Mantelmadonna en een Joris met de draak, op een en dezelfde gevel
















Foto's: Coby Lubberink (oktober 2010), Juke Touw - ter Kuile (oktober 2009), Hans van Nie (november 2008) en Filip Vanderstappen (mei 2004)

Vervolg naar Fraaie lunetten